Khosro/Shutterstock
Jalopnik’i Google’da ekleyin:
Birçok Amerikalı, ülkedeki hızla artan benzin fiyatlarından pek memnun değil. AAA’ya göre, şu anda ulusal ortalama dizel fiyatı galon başına 6,06 dolar iken benzin 3,87 dolar seviyesinde. Orta Doğu’daki gerilimler küresel ham petrol fiyatlarının artmasında bir rol oynasa da, dizelin benzinden daha pahalı olması ülkede yeni bir durum değil.

Aslında, ABD Enerji Bilgi İdaresi’ne (EIA) göre, “Yol içi dizel yakıt fiyatları, galon başına dolar bazında, Eylül 2004’ten bu yana neredeyse sürekli olarak normal kalitedeki benzin fiyatlarından daha yüksek seyretti.” Bundan önce ise, evlerde ısınma için yaygın olarak kullanıldığından talebin yüksek olduğu kış ayları dışında, dizel genellikle benzinden daha ucuzdu.
Avrupa, Çin, Hindistan ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki nispeten yüksek talep, dizelin yıllar içinde benzinden daha pahalı hale gelmesinin nedenlerinden biri. Geleneksel arz-talep dinamiklerinin ötesinde, düşük kükürtlü dizel yakıtlara yönelik geçiş gibi diğer faktörler de ek rafinasyon süreçleri nedeniyle yakıtın üretim ve dağıtım maliyetlerini artırdı. EIA’ya göre bir diğer etken ise yol içi dizel için uygulanan federal özel tüketim vergisi; bu vergi benzininkinden galon başına 6 sent daha yüksek. Jeopolitik gerilimler ve arz kısıtlamaları da eklendiğinde, fiyatların neden bu kadar yüksek olduğu anlaşılıyor.
AAA’nın geçen yılın aynı dönemine ait verileriyle karşılaştırıldığında, dizel fiyatlarının artış hızı oldukça şaşırtıcı. Ulusal ortalama benzin fiyatı galon başına 3,08 dolar iken, dizel 3,76 dolardı; yani dizel fiyatı bu dönemde %60’tan fazla arttı. Üstelik bu durum, ABD’nin dizel fazlasına sahip olmasına ve rafinerilerin %97’lik bir kapasiteyle neredeyse maksimum seviyede üretim yapmasına rağmen gerçekleşti. Peki, dizel fiyatları neden bu kadar yüksek?

Arz kısıtlamaları önemli bir faktör
ABD’deki binek araçların %3’ünden azının dizel kullanmasına rağmen, ekonomi —ister nakliye, lojistik, tarım veya inşaat olsun— büyük ölçüde dizele dayanıyor. Benzinle karşılaştırıldığında dizel, talebi fiyat değişikliklerinden pek etkilenmeyen, yani daha az esnek bir yakıt. Kansas Eyalet Üniversitesi’nde tarım ekonomisi doçenti olan Gregg Ibendahl, Scientific American’a yaptığı açıklamada, “Benzin fiyatları yükseldiğinde insanlar yine de çok araç kullanıyor, ancak tüketiciler cüzdanlarıyla oy kullanıyor ve yolculuklarını ve benzeri harcamaları azaltıyorlar. Fakat dizel yakıt söz konusu olduğunda durum hiç de öyle değil,” diyor. Ibendahl devam ediyor: “Dizel fiyatı bahardakinden 2,50 dolar daha yüksek olsa da, bu tek bir çiftçinin de biçerdöverini tarlaya sürmekten vazgeçmesine neden olmayacak.”
EIA’nın bir başka raporuna göre, son aylarda dizel fiyatlarındaki artışın nedenlerinden biri Rusya, Çin ve Orta Doğu’daki yüksek ham petrol fiyatları ve rafineri faaliyetlerindeki düşüş. Ukrayna, Rusya’daki birçok rafineriyi hedef aldı, Çin iç stoklarını korumak için yakıt ihracatını durdurdu ve Hürmüz Boğazı’nda… ne olduğunu zaten biliyorsunuz. Bu durum, doğal olarak ABD’den ihracat talebini artırıyor; zira ülke, rafine petrol ürünlerinin dünyanın en büyük üreticilerinden biri. Bilmiyorsanız, ABD günde yaklaşık 1,5 milyon varil dizel ihraç ediyor. İç tüketim günde yaklaşık 3,6 milyon varil iken, ülke günde yaklaşık 5,3 milyon varil rafine ediyor, diyor American Action Forum. Peki, neden Çin gibi ihracatı kesmiyorlar? Daha fazla iç arz dizel fiyatlarını düşürmez mi?
Bu durum ters tepebilir
Spencer Platt/Getty Images
Yukarıda bahsedilen American Action Forum’a göre, bir ihracat yasağı durumu mutlaka daha iyi hale getirmeyebilir. Rapora göre, ihracat yasağı başlangıçta Körfez Kıyısı’ndaki (ABD’nin ana dizel üretim merkezi) toptan fiyatları düşürebilse de, lojistik ve altyapı kısıtlamaları nedeniyle bu fiyat düşüşü ülkenin diğer bölgelerine yansımayabilir.
Örneğin New England’da dizeli Kanada’dan ithal etmek, yerli üretimden daha ucuz. Batı Kıyısı, Hawaii ve Alaska da yerli arzlarını tamamlamak için dizel ithal ediyor. Uzun süreli bir yasağın sonunda, ABD’li rafinerilerin fazla arzı emmek için seçenek bulmakta zorlanmaları nedeniyle üretimi azaltmalarına neden olabilir. Rafineriler üretimi düşürürse, bu durum dizel de dahil olmak üzere tüm petrol ürünlerinin fiyatlarını yükseltecek ve yasağın asıl amacını boşa çıkaracaktır.
Küresel gerilimler devam eder ve arz kısıtlamaları sürerse, dizel fiyatlarının düşmesi pek olası değil. Başkan Trump’ın “İran ile bir anlaşmaya ihtiyacımız yok” iddiası kesinlikle olumlu bir işaret değil. Umarız, ara seçimleri kazanan Demokratlar durumu değiştirebilir.

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
